گزارش مراسم
مختومقلی از گوتنبرگ سوئد
ماختوم قلي سزله هرنه بلنينگ
اوزيگه کمليگ بيل آيتماني اولنيگ
تاراشلا شاقلاتغين کونگله گلنيگ
سندن سونکيلره يادگار بولسين
31 اردیبهشت 1385
من گزارش مراسم را
با شعری از مختومقلی آغاز کردم، این قطعه شعر به تنهائی
بیانگر
عظمت
مختومقلی در هر زمان و حامل پیامی همیشگی برای همه ی ما میباشد. ما ترکمنها، شعرا و
ادیبان بسیاری داریم و داشتیم هر یک از این بزرگان در جای جای فرهنگ و ادبیات ترکمن
درسخت ترین شرایط نقش بسیار جدّی داشته و دارند. اگر کمینه..... یا عیدی به بی
عدالتیها حمله میکنند، ملانفس و.... در وصف دوست داشتن و محبت میسراید، مختومقلی ،
کریم، ستار ...و... به همبستگی و آزاده گی دعوت میکنند .... همه ی ادیبان ،
هنرمندان و شاعران ترکمن برای صیقل دادن و پرورش یک هدف ، هدف مقدسی که پدر
مختومقلی بذرآنرا کاشت همّت میکنند. اگر امروز و در آینده مراسمی برای مختومقلی
برگزار میشود و برگزار خواهد شد، دلیلش این نیست و نبوده که ما فقط مختومقلی را
داریم . بلکه دلیلش بسیار ساده است مختومقلی درخت زبان ادبی ترکمن را که پدر کاشته
بود رشد داد و تکامل بخشید و به آیندگان این امکان را داد آنچه که پدر و پسر طی
کرده اند ادامه دهند و هر روز این درخت را آبیاری کنند و شاخ و برگ آنرا تمیز
نمایند، و درخت ادبیات و زبان ترکمن را هر روز تنومندتر و پر بارتر کنند. مراسم این
استاد در واقع مراسم گرامیداشت تمامی ادیبان و شاعران ترکمن میباشد و یا درست تر
گفته باشم جشن و سالگرد زبان و ادبیاد ترکمن است. به همین دلیل هم هفته ی مختومقلی
در هرجای دنیا ترکمنی باشد گرامی خواهند داشت و به مختومقلی افتخار خواهند کرد
چونکه به خود به زبان و ادبیات خود افتخار میکنند......
برای بزرگداشت هر
چه با شکوهتر این هفته ی مقدس
مدتها بود انچمن
فرهنگی ترکمنهای گوتنبرگ سوئد تلاش فراوانی به خرج داد تا مراسم بزرگی را برای
شهروندان ترکمن این شهر تدارک ببیند. در این رابطه مسئولین انجمن فرهنگی ترکمنهای
گوتنبرگ تلاش کردند مهمانان بزرگی از ایران دعوت کرده تا با برگزاری مراسم بزرگداشت
مختومقلی بتوانند همبستگی خود را با ترکمنان سراسر جهان نشان دهند. در این رابطه
انجمن فرهنگی ترکمنهای گوتنبرگ برای شاعر بزرگ و شخصیت فرهنگی صاحب نام و با نفوذ
ترکمنهای ایران آقای ستار سوقی، آقای اراز محمد شیرمحمدلی بخشی و
دوتار زن بزرگ ترکمنهای ایران و بخشی، سازنده و هنرمند هزار هنر ترکمنهای ایران
آقای یوسف دیبائی را ازادارات مربوطه ی کشور سوئد درخواست ویزا نمود. ولی با
تاًسف باید بگوئیم مسئولین انجمن از مسئولین کشور سوئد جوابی دریافت نکردند. با این
وجود مسئولین انجمن مأیوس نشده و به تلاش خود ادامه دادند و کانالهای مختلفی را به
آزمایش گذاشتند تا مهمانان خود را در مراسم سالگرد مختومقلی در کنار و در جمع خود
داشته باشند . تلاشی که هفته ها قبل از نوروز بایرام شروع شده بود و در برگیرنده ی
هزینه ی فراوانی برای انجمن ترکمنهای گوتنرگ شد هنوز هم پی گیری میشود. مسئولین
انجمن هنوز هم امیدوارند شخصیتهای بزرگ هنری و فرهنگی ترکمنهای ایران را روز در
سوئد ملاقات کنند و از دیدار آنان فیض ببرند. در میان همه تلاشها و امیدها خبر
ناگوار از دست دادن فرزند دلبند شاعر ستار سوقی در آنتن خبرها قرار گرفت و این خبر
سنگین و نا گوار همه ی تلاشهای انجمن ترکمنهای گوتنبرگ را زیر سایه ی خود قرار داد.
انجمن فرهنگی ترکمنهای گوتنبرگ با صدور بیانیه ای از دست دادن جگر گوشه ی شاعر را
به استاد و خانواده اش تسلیت گفتند و دعوت آن عزیزان را به زمان آتی واگذار نمودند
. عدم پاسخ گوئی مسئولین سوئد و خبر ناگواری که از ایران دریافت شده بود مسئولین
انجمن را بر آن داشته بود که خود را به مراسمی با امکانات خود آماده کنند. در این
میان در کمال بی خبری از آلمان خبری جدید در یافت کردند که دکتر مجید تکه
سازنده و دوتاریست بزرگ ترکمنهای ایران در مراسم سالگرد مختومقلی در شهر کلن آلمان
شرکت میکند . انجمن گوتنبرگ از موقعیت پیش آمده استقبال کرد و آن بزرگ مرد هنر
ترکمن و در کنار ایشان شاعر و نویسنده ی ترکمنستان شیرالی نورمرادف را به
مراسم بزرگ داشت مختومقلی دعوت کردند.
مراسم روز شنبه
مصادف با 30 اردیبهشت 1385 با نیم ساعت تأخیر ساعت19.30 دقیقه به وقت اروپا آغاز شد
و تا صبح یک شنبه با گرمی خاص خود ادامه یافت. در این مراسم علاوه بر ترکمنهای شهر
گوتنبرگ از دیگر شهرهای سوئد و از کشور دانمارک نیز شرکت داشتند.. ترکمهای شهر
گوتنبرگ همیشه به مناسبتهای گوناگون مراسمهای گوناگونی برگزار میکردند ولی حضور
انبوه ترکمنها را من فقط یکبار سالها پیش در جشن استقلال ترکمنستان در همین شهر
تجربه کردم.... قبل از همه یکی از مسئولین انجمن گوتنبرگ در جایگاه سخنرانی قرار
گرفت و به مهمانان خود خوش آمد گفت و سخنانی کوتاهی در مورد مختومقلی و نقش آن
بزرگوار را در ادبیات ترکمن بیان نمود و خود به عنوان مجری برنامه از آقای بردی
آق بندی یکی از نخبه گان ادبیات و شعر ترکمن خواست برای ایراد سخنانی در جای
تالار سخنرانی قرار گیرد . بردی آقا در میان انبوه جمعیت که برای ایشان کف میزدند
در تالار سخنرانی قرار گرفت و به حاضرین از طرف خود و انجمن ترکمنهای گوتنبرگ خوش
آمد گفت و سخنان خود را با قطعه شعری که خود سروده بود آغاز کرد:
آی بیلمه
دیم دا
باغتیم دان نألیگخ دأل، تۆرکمن دوغلانئم اۆچین،
واغتیم دان اجیر چکیأن، آغئز آلا لئغیم اۆچین،
آغزی بیره تانگری بیر، هاچان دیجک بأش دوغان،
قوانیأرئن ینه ـ ده تۆرکمن بارلئغی اۆچین،
|
 |
و
در ادامه به نقش ارزشمند ادیبان و شاعران ترکمن در زبان ادبی ترکمن اشاره کرد و این
دو نفر برنامه ی شب را تا آخر با همکاری هم و متنوع پیش بردند و به برنامه ی شب
حالت متنوعی دادند.
بردی آقا بعد از
اتمام سخنان خود از شاهپور دوجی را برای ایراد سخنرانی و خواندن شعر به جای
گاه سخنرانی دعوت کرد. آقای دوجی چهره ی شناخته برای تمامی حاضرین بود. ایشان در
برنامه ریزی و در تدارک این مراسم فعالتراز همه شرکت کرده بود .آقای دوجی نه تنها
به عنوان یک نخبه ی فرهنگی و ادبی در میان ترکمنهای اروپا شناخته میشود بلکه خود
نیز به عنوان یک شاعر مدتی است در مراسم ها شعر میسراید. از میان انبوه جمعیت تشویق
کننده آقای دوجی در جای گاه سخنرانی جای گرفت و از حضور جمعیت حاضر در مراسم امروز
تشکر کرد و سخنانی در رابطه مختومقلی و نقش آن در زبان ادبی ترکمنی ایراد نمود و
بعد شعری با صدای دل نشین خود در وصف مختومقلی از سروده های عزیزوف را خواند
که مورد تشویق حاضرین قرار گرفت . آقای دوجی در این مراسم چندین بار در جایگاه
سخنرانی قرار گرفت و از شاعران مختلف ترکمن منجمله شاعر و استاد شعر ترکمن ستار
سوقی را با نام"
کأر قالار"
|
تالاش گونی
برک قوشالسا قوشاقلار،
ینگش گونی
دؤلی بولور ساچاقلار،
پأک کأرینی
خارایله یان قوچاقلار،
نانا یتمز
کوب ایچینده حور قالار
|
 |
سرود و به همین
ترتیب در ادامه به آن عزیزان ستار سوقی، اراز محمد شیرمحمدلی و یوسف دیبائی اشاره
کرد که قرار بود در این مراسم در جمع ما باشد ولی با مخالفت مسئولین مربوطه ی
ادارات سوئد قرار گرفت..... و در ادامه شعری از آقای آهونبر شاعر فقید ترکمن
را خواند.
انسان، سن بولماسنگ دنیأً ـ ده
بولماز
عجیز توتما اوزونگ دنیانگ ایه سی
سنگ قوجورینگ سوودان نفت دان
چیقاریار
گوزل لیگینگ دیره گی هم سویه سی
آقای دوجی در
بخشهای مختلف مراسم شعرها ی گوناگونی در وصف پراغی منجمله شعری از شاعر بزرگ و
خلّاق ترکمنهای ایران عیدمحمد اونق که در وصف شعر مختومقلی سروده بود را
خواند:
اقبال منی آنگ اتدی چارمیخا گردی
منی
باشیمی ایلاماق اوچین ترلادی دوردی
منی
گون گویجینه قاینادیپ بوزدا
دونگدیردی منی
اوندا- دا دئن مان دون مان جیدا
دیم گوردی منی
عشق یوره گیم ده قایناپ یاندیردی
گردی منی
در آخر از همه
آقای دوجی شعری از خود که در وصف مختومقلی سروده بود به حضور حاضرین تقدیم نمود که
بیتی از آن اینگونه است:
ادبی دیل مئزینگ دۆبی نی توتون
منزل منزل یوراپ اوزوق یول اوتن
گیجه لر اویامان گوندیزه یه تن
ایلینگ اقبالی نا یانیپ هم توتان
بلند لنگ بلندی سن مختومقلی
آقای دوجی در
پایان یک بار دیگر از حاضرین تشکر کرد و یک بار دیگر هفته ی استاد شعر و ادبیات
نوین ترکمن مختومقلی پراغی را به همه تبریک گفت:
|
|
مجریان برنامه را
بعد از آقای دوجی نوبت را به مهمان عزیز ما دکتر مجیدتکه آهنگ ساز و
دوتاریست و استاد بزرگ دوتار ترکمنصحرا تقدیم کردند . حاضرین همه جملگی این استاد
را میشناختند و بارها از نزدیک به سازهای استاد گوش کرده اند و یک بار نیز در همین
شهر و در همین سالن با استاد دیدار داشتند حتی بسیار جوانتر ها که در دوران کودکی
صحرا را به سوی سرنوشت رها کرده بودند نام استاد را شنیده بودند .حضور استاد در
صحنه همراه با کف زدنهای ممتد حاضرین روبرو شد بعد از تشویق طولانی سکوت بر فضای
سالن حاکم شد. جمع حاضر در سکوت کامل کوچکترین حرکت استاد را زیر نظر داشتند. استاد
مثل همیشه نرم و با طراوت خود را آماده میکرد لحظه ها مثل هفته شده بود که استاد در
جایگاه سخنرانی قرار گرفت و قبل از هر چیز سالگرد مختومقلی را به همه ی حاضرین
تبریک گفت و از اینکه خود را در جمع عزیزان خود میبیند بسیار ابراز خوشحالی میکرد و
در ادامه به پیامهای مختومقلی و به جایگاه آن در زبان، شعر و ادبیات ترکمن اشاره
کرد و بعد از حاضرین اجازه خواست و انگشتان طلائی خود را بر تارهای خود برد و به
نرمی خاصی که فقط متعلق به مجید میباشد به نوازش در آورد. و حاضرین را به مکانی
دیگر و دور دست به پرواز فرا خواند.
همه نه تنها مبهوت
هنر مجید بودند بلکه مجید آنها را با خود به صحرا برده بود . با به اتمام رسیدن
اولین ساز حاضرین کف بلندی به سلامتی مجید و هنر او زدند و شعار ساق بول از
همه جا شنیده میشد . مجید در این مراسم واقعاً مایه گذاشت و بارها در صحنه حاضر شد
و سازهای مختلفی را برای حاضرین نواخت و قبل از هر ساز استاد تلاش کرد در چگونه گی
ایجاد ساز ها توضیح دهد و حاضرین را در جریان موقعیت زمانی هر ساز قرار میداد .
استاد ساز دیلبرم که بر روی شعر مأتاجی ساخته شده بود و به وسیله ی
بخشی قایغسیز چاریف ترانه شده بود را اولین بار در این مراسم به زیبائی
نواخت و خود نیز قبل از نواختن ساز شعر دیلبرم را از مأتاجی برای حاضرین سرود و در
مورد این شعر و چگونگی ساخته شدن ساز بر این شعر را توضیح داد. در سراسر برنامه شب
مجید ستاره بود و همیشه هم با استقبال بی نظیر حاضرین روبرو شد .
مراسم بعد از چند
ساز استاد مجید نوبت به هنرنمائی دختران گوتنبرگ رسید که مجریان برنامه آن عزیزان
را به تالار جشن فراخواند. این دختران سالها در مراسمهای مختلف انجمن فرهنگی
ترکمنها هنرنمائی کرده اند ، سارا ، ماهم و آناجان چهره های شناخته ای بودند که از
سالها ی پیش در حضور مردم رقصهای فولکولوریک ترکمنی را به نمایش میگذاشتند . امروز
نیز نوبت این عزیزان بود که هنر خود را در مقابل حاضرین در مراسم مختومقلی به نمایش
بگذارند و سامیه نیز امسال به جمع آنها پیوسته بود. با حضور دختران در صحنه حاضرین
همه گی در تشویق عزیزان کف زدند و این کف زدنها به شکل ممتد ادامه پیدا کرد.
دختران قبل از هر چیز خود را معرفی کردند و سالگرد مختومقلی را به همه تبریک
گفتند. بعد هنر خود را با رقص کوش دپدی به نمایش حاضرین گذاشتند نمایش
دورناهای گوتنبرگ همه را به هیجان در آورد و حاضرین با خوشحالی عمیق خود دختران
گوتنبرگ را تشویق کردند، مهمانان ما از ترکمنستان، از ترکمنصحرا و دانمارک اولین
بار بود که هنر این عزیزان را نظاره میکردند. هر چند مهمانان مراسم، خود در
ترکمنستان و ترکمنصحرا به رقص پروانه های ترکمن در شهر و روستاهای خود غرور کرده
اند ولی وقتی برنامه ی دورنا های گوتنبرگ را تماشا کردند احساس جدیدی بر مهمانان
دست میداد . احساس یک دلی ، احساس حضور مختومقلی درجمع حاضرین و تأثیر پیام آن
بزرگوار در قلب تک تک ترکمنها در هر کجای دنیا که باشند. تشویق حاضرین به قدری
زیاد بود که دختران مجبور شدند دوباره به صحنه بیایند و از احساسات حاضرین تشکر
دوباره نمایند.
بعد از برنامه
دختران گوتنرگ نوبت به مهمان عزیز مراسم، آقای شیرالی نورمرادف، شاعر و
نویسنده ی بزرگ ترکمنستان، در صحنه حاضر شد و مورد تشویق حاضرین در سالن قرار گرفت.
همه ی بزرگترهای حاضر در مجلس با شاعر آشنا بودند و از شعرهای سنگین و سوزناک
ایشان با خبر بودند و میدانستند که شاعر دو زندان را پشت سر گذاشته ، نه با شوروی
کنار آمد و نه به دیکتاتوری نیازوف گردن نهاد به همین دلیل هم شاعر با قلبی پاره
وطن عزیز خود را ترک کرد و مدتی است که در سوئد به شکل تبعیدی زندگی میکند و در
اولین سال ورود خود به سوئد برنده ی جایزه ی قلم سوئد، را از پنکلوپ سوئد
دریافت کرد، شاعر قبل از هر چیز تولد مختومقلی را به حاضرین تبریک گفت و از اینکه
شاعر برای مراسم این مرد بزرگ دعوت شده بود از مسئولین انجمن ترکمنهای گوتنبرگ و از
حاضرین تشکر کرد . و شعرهای مختلفی را در مورد مختومقلی و ترکمنها بر حاضرین سرود
. شاعر در بخشی از شعر خود میگوید.
|
دیر پیتراق
بولان ترکمن
ایزینگا
دولان ترکمن
یاد
توپراقدا کوک ورمان
یاپراقی
سولان ترکمن
پیتراب
گیدن تورکمن
هایسی بیر
دولت چوبلار
گؤر هرینگ
بیر یرده سینگ
اهلی بیر هرده سینگ
|
 |
شاعر بارها در
صحنه حاضر شد و با وجود کهولت سن تا آخر برنامه حاضرین در مجلس را همراهی کرد و
سراسر برنامه مورد تشویق حاضرین در مجلس قرار گرفت.
در بخشهای پایانی
برنامه دوباره مجید در صحنه حاضر شد و با سازهای دلنشین خود حاضرین را به وجد در
آورد ومورد تشویق حاضرین قرار گرفت در پایان برنامه آقای آق بندی از طرف
انجمن ترکمنهای گوتنبرگ از کسانی که در تهیه ی این برنامه یاری کردند و وقت زیادی
را صرف هرچه با شکوهتر شدن برنامه صرف کرده بودند تشکر کرد و از همه ی حاضرین نیز
تشکر نمود و از همه ی عزیزان خواست در ماهها و سالهای آینده نیز در مناسبتهای
گوناگون شرکت کنند.
و به دین ترتیب
مراسم دویست و هفتاد و سومین سالگرد میلاد مختومقلی پراغی در شهر گوتنبرگ سوئد به
گرمی به پایان رسید.
تهیه و تنظیم از
یعقوب
